دين - علل پيدايش ما در اوايل جلد 5 اصول فلسفه گفته‌ايم كه اگر مطلبى ولو غلط توجيه عقلانى داشته باشد ، بيهوده است كه تعليل روانى و اجتماعى بشود . برتراند راسل در جلد سوم تاريخ فلسفه ، صفحه 516 . . . در رد نظريه ماركس بحث خوبى در اين زمينه كرده است . به جلد 5 اصول فلسفه مراجعه شود . فلسفه دين در قرآن 1 . آيه 213 از سوره بقره : كان الناس امة واحدة فبعث الله النبيين مبشرين و منذرين و انزل معهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس فيما اختلفوا فيه و ما اختلف فيه الَّا الذين اوتوه من بعد ماجائتهم البينات بغياً بينهم فهدى الله الذين امنوا لما اختلفوا فيه من الحق باذنه و الله يهدى من يشاء الى صراط مستقيم . ( رجوع شود به الميزان ، جلد 2 ، صفحات 118 . . . ) 2 . در اين آيه از چند جهت بايد از نظر مقايسه با بينش ديالكتيكى بحث شود . يكى از جنبه تطور و تكامل جامعه بشرى كه اصل مسلَّم ديالكتيكى و غير ديالكتيكى است كه آيا قرآن تكامل را به رسميت مىشناسد يا نه ؟ آيا اين آيه دلالت مىكند بر اينكه وضع اول جامعه بشر اشتراكى بوده است و بعد تحول - و بلكه تكامل - يافته است ؟ جهت دوم ، نوع دخالت عامل وحى است در ترقى و تكامل كه ديالكتيك هر عامل ماورائى را نفى مىكند . جهت سوم اين است كه ريشه تحول و تكامل چيست ؟ آيا تضاد است يا چيز ديگر ؟ و به فرض تضاد ، آيا تضاد طبقاتى است يا نوعى